آیه های زندگی جلد پنجم « برای بیداری »
لیست آیات
دنیا را ملاک تأسف و شادمانی خود نگیرید همچون زاهدان باشید
۲۳ : حدید
بر آنچه از دستتان می رود اندوهگین نباشید و بدانچه به دستتان می آید شادمانی نکنید؛ و خدا هیچ متکبر خودستاینده ای را دوست ندارد.
«تَأسَوا» از مادّة «أَسی» به معنای حزن و اندوه است.
«مُختال» از مادّة «خَیل/خِیل»، به معنای گمان، است. «خیلاء» به معنای تکبّر از روی خیال و فرض است؛ و «مُختال» به معنای متکبّر است؛ و اگر گروهی اصل «خیل» را به معنای اسبان و سواران گرفته اند برای این است که هر که بر آنها سوار شود در خوداحساس تکبّر می کند یا شاید چون اسب در راه رفتن متکبّر است. در فرمایشی از امام علی(ع) است که همة زهد در همین دو کلمة قرآن آمده است و اشاره کردند به این آیه و فرمودند: «زاهد کسی است که بر گذشته اندوه نخورد و برای آنچه به دستش می رسد شاد نشود.»
ابن عباس در حدیثی میگوید: «بعد از سخن پیامبر از هیچ سخنی به اندازة نامهای که علی بن ابیطالب برای من نوشت بهره مند نشدم. او به من نوشت: ‘اَمّا بَعدُ… فَلیَکُن سُرُورُکَ بِما نِلتَ مِن آخِرَتِکَ وَ لیَکُن اَسَفُکَ عَلی’ ما فاتَکَ مِنها…` پس آنجا شادی کن که به چیزی از آخرت رسیده باشی و آنجا اندوهگین شو که چیزی از آخرت خود را ازدست بدهی. اگر به چیزی از دنیای خود رسیدی، شادی مکن و اگر چیزی از آن را ازدست دادی، اندوهگین مشو. همّ و غم خود را برای بعد از مرگ به کار گیر. والسلام.»
این عبارات حضرت امیر(ع)زیباترین تعاریف از زهد بود ــ زهدی که محصول دنیاشناسی دینی و توحیدی است. آری، آنان که ماهیت دنیارا بشناسند و بدانند دارایی آن از بین رفتنی و شادی آن زایل شدنی و نیروی آن تمام شدنی است و نیز بدانند که همین دنیا مزرعة آخرت است و فصلی از چهار فصل زندگی انسان است ــ البته فصلی مهم وسرنوشت ساز ــ هرگز دنیا را برای دنیا نخواهند خواست. اما زاهدان کیاناند؟ «زاهدان گروهی از مردم دنیایند که اهل آن نیستند. پس در دنیا مانند کسانی که در آن نیستند زندگی می کنند، به آنچه درک می کنند عمل می کنند و در ترک زشتیها از همه پیشی می گیرند، بدنهایشان به گونهای در تلاش و حرکت است که گویا میان مردم آخرتاند،اهل دنیا را مینگرند که مرگِ بدنها را بزرگ میشمارند، اما آنها مرگ دلهای زندگان رابزرگتر میدانند.»
لذا امام علی(ع) بر این اساس با زیبایی و جامعیت خاصی روش برخورد با دنیا را این گونه بیان کرده اند:
«ای مردم، کالای دنیا همچون گیاهان خشکیدة وَباخیز است. از چنین چراگاهی دوری گزینید. دل کندن از آن لذت بخشتر است تا دل بستن و اعتماد به آن؛ و استفاده ازآن به مقدار لازم بهتر است از جمع و انباشتن آن. آن کس که فراوان از آن گرد آورد به فقرو نیازمندی محکوم می شود؛ و هر کس از آن بی نیازی گزید به آسایش و راحتی اش کمک شده است. کسی که زیور و زینتهای دنیا به چشمش شگفت انگیز آید به نابینایی قلب دچار می شود؛ و آن کس که عشق آن به دل گرفت درونش پر از غم و اندوه شد؛ و این اندوه ها همچنان در قلبش در حرکت خواهند بود ــ اندوهی پیوسته و غمی حزن آفرین تاآنجا که نفسش پایان گیرد، به گوشه ای بیفتد، رگهای حیاتش قطع شود، نابودی اش درپیشگاه خداوند بی اهمیت و افکندنش به قبر بر دوستانش آسان باشد.»
ایمان و جهاد با مال و جان: تجارتی بهشت آور برای مؤمنان
۱۰-۱۳ : صف
ای کسانی که ایمان آورده اید، آیا شما را به تجارتی که از عذاب دردآور رهاییتان دهد راه بنمایم؟ به خدا و پیامبرش ایمان بیاورید و در راه خدا با مال و جان خویش جهاد کنید؛ و این برای شما بهتر است، اگر دانا باشید. گناهان شما را می آمرزد و به بهشتهایی که درونش نهرها جاری است و نیز خانه هایی خوش و پاکیزه در بهشتهای جاوید داخل می کند؛ و این پیروزی بزرگی است؛ و نعمتی دیگر که دوستش دارید:نصرتی است از جانب خداوند و فتحی نزدیک؛ و مؤمنان را بشارت ده.
«بَشِّر» از مادّة «بَشر» گرفته شده است به معنی خبر مسرت بخش دادن. انسان را به سبب شکل ظاهری او «بَشَر» می گویند؛ و «بَشَرَة» هم ظاهر پوست است؛ و «مُباشَرَة» هم رسیدن دو «بَشَرة» به همدیگر است؛ و خبر مسرت بخش از این جهت «بِشارَت» و«بُشری’» خوانده شده که اثر آن در پوست صورت شنونده اش آشکار می شود. البته«بِشارَت» به معنای خبر اندوه بخش هم به کار رفته است.
در شماری از آیات قرآن، سخن از بیع و شرا و تجارت است: خرید دنیا و گمراهی به بهای آخرت و هدایت:
«اُولئِکَ الّّذینَ اشتَرَوُا الحَیو’ةَ الدُّنیا بِالا’خِرَةِ»
(اینها همان کساناند که آخرت را به زندگی دنیا فروخته اند)؛ و یا خرید آخرت با متاع دنیا که «فَاستَبشِرُوابِبَیعِکُمُ الَّذی بایَعتُم بِهِ» (بشارت باد بر شما به داد و ستدی که با خدا کرده اید). مطلب عجیبی است: خداوندی که مالک الملک هستی است و خلق همه عیال اویند و ریزه خوارسفرة احسان و رحمت او ــ او که با حکومتش بر همة عالم و آدم سیطره دارد ــ خود راخریدار و مشتری معرفی کرده و فرموده است: «اِنَّ اللهَ اشتَری’»؛ و مؤمنان را فروشنده خوانده است: «مِنَ المُؤمِنینَ»؛ و کالای مورد معامله را جانها و اموال و داراییشان قرارداده است: «اَنفُسَهُم وَ اَموالَهُم»؛ و ثمن معامله را بهشت مقرر کرده است: «بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ»؛و طریق معامله را کوشش و مبارزه خوانده است: «یُقاتِلُونَ» ــ مبارزه ای خالصانه و باهدف و فقط برای خدا، «فی سَبیلِ اللهِ»، که البته تلاشی پرزحمت و پرآسیب است:«فَیَقتُلُونَ وَ یُقتَلُونَ».
امام علی بن ابیطالب(ع)دربارة جهاد در راه خدا فرموده اند:
«اَمّا بَعدُ، فَاِنَّ الجِهادَ بابٌ مِن اَبوابِ الجَنَّةِ فَتَحَهُ اللهُ لِخاصَّةِ اَولِیائِهِ وَ هُوَ لِباسُ التَّقوی’ وَدِرعُ اللهِ الحَصینَةُ وَ جَنَّتُهُ الوَثیقَةُ…»
(اما بعد، جهاد دری است از درهای بهشت که خدا آنرا به روی دوستان مخصوص خود گشوده است. جهاد لباس تقوا و زره محکم و سپرمطمئن خداوند است. کسی که جهاد را ناخوشایند بداند و آن را ترک کند خداوند لباس ذلّت و خواری بر او می پوشاند و دچار بلا و مصیبت می شود و کوچک و ذلیل می گردد،دل او در پردة گمراهی میماند و حق از او روی میگرداند و به سبب ترک جهاد به خواری محکوم و از عدالت محروم است.)
تا فرصت باقی است، توبه کنید ــ توبه ای نصوح
۸ : تحریم
ای کسانی که ایمان آورده اید، به درگاه خدا توبه کنید ــ توبه ای از رویاخلاص. باشد که پروردگارتان گناهانتان را محو کند و شما را به بهشتهایی داخل کند که در آن نهرها جاری است. در آن روز، خدا پیامبر و کسانی را که با او ایمان آورده اند فرو نگذارد و نورشان پیشاپیش و سمت راستشان در حرکت باشد.
«تَوبَة» و «تَوب» و «مَتاب» به معنای رجوع و برگشتن است.
حقیقت توبه بازگشت به خداست به وسیلة خالی کردن دل از قصد معصیت و تبدیل دوری از درگاه الهی به قرب و نزدیکی به او، که نتیجة آن جبران تقصیرات گذشته و ترک گناهان در حال و عزم بر ترک در آینده است. البته جوهر توبه پشیمانی است؛ و آن امریقلبی است که «اَستَغفِرُ اللهَ» نماد لفظی آن است.
امام رضا(ع)در این باره فرموده اند:
«مَنِ استَغفَرَ اللهَ بِلِسانِهِ وَ لَم یَندَم قَلبُهُ فَقَدِ استَهزَءَبِنَفسِهِ.»
(کسی که به زبان توبه کند، ولی در دل از گناهی که مرتکب شده پشیمان نباشد،خودش را مسخره کرده است.)
نیامد بدین در کسی عذرخواه که سیل ندامت نشستن گناه لازمة توبه امید به عفو و رحمت و آمرزش حضرت حق است. از این رو، در کنار امربه توبه، خداوند از مأیوس شدن از رحمت الهی نهی کرده و آن را اعظم گناهان کبیره خوانده است.
«قُل یا عِبادِیَ الَّذینَ اَسرَفُوا عَلی’ اَنفُسِهِم لا تَقنَطُوا مِن رَحمَةِ اللهِ اِنَّ اللهَ یَغفِرُ الذُّنُوبَجمیعاً.»
(بگو: ای بندگان من، که بر خود اسراف و ستم کرده اید، از رحمت خداوندنومید نشوید که خدا همة گناهان را می آمرزد.)
آری، همة گناهان در صورت توبه جامع الشرایط آمرزیده می شود و فقط کافران اند که این نعمت و رحمت عظیم الهی،یعنی توبه پذیری او، را انکار می کنند:
«اِنَّهُ لا یَیأَسُ مِن رَوحِ اللهِ اِلاَّ القَومُ الکافِرونَ.»
(تنهاگروه کافران اند که از رحمت خدا مأیوس میشوند.)
هر که خواهد گو بیا و هر چه خواهد گو بگو کبر و ناز و حاجب و دربان درین درگاه نیست
امام صادق(ع) در توصیف توبه و بیان انواع آن برای اصناف مختلف از خلایق چنین فرموده اند: «توبه ریسمان خدا و یاری و عنایت اوست؛ و بنده چاره ای جز این ندارد که پیوسته در هر حال توبه کند. پس هر گروهی از بندگان توبة خاص خود را دارند: توبة انبیااز اضطراب درون است؛ توبة اولیا از خطوراتی است که در ذهن و قلبشان ایجاد می شود؛و توبة برگزیدگان از نفس کشیدن است؛ ‘توبة خواص از دل مشغولی به غیرخدا و توبةعوام از گناهان است….`
«اما توبة عوام این است که با آب حیات و اعتراف به کوتاهیهای خود پیوسته باطن خود را از گناهان شستشو دهد و از صمیم جان بر اعمال گذشتة خویش پشیمان باشد و بر باقیماندة عمرش ترسان و گناهانش را کوچک نشمارد که این امر او را به کسالت و بی اعتنایی وادار می کند و گریة تأسف را بر آنچه که از طاعت خدا از دست داده ادامه دهد و نفس خودرا از خواسته های شیطانی حفظ کند و از درگاه الهی خالصانه بخواهدتا او را برتوبة خویش ثابت و وفادار گرداند و از برگشت دوباره به گناهان حفظ نماید و نفس خود را به تلاش در میدان بندگی تمرین دهد و واجبات فوت شده را قضا کند و ظلمهایی راکه خواسته یا ناخواسته به دیگران روا داشته جبران کند و از همنشینی با بدان کناره گیرد…»
علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد
۵۴-۵۶ : زمر
پیش از آنکه عذاب فرا رسد و کسی به یاریتان برنخیزد، به پروردگارتان روی آورید و به او تسلیم شوید؛ و پیش از آنکه بهناگاه و بی خبر عذاب بر شما فرود آید،از بهترین چیزی که از جانب پروردگارتان نازل شده است پیروی کنید. تا کسی نگوید: ای حسرتا بر من که در کار خدا کوتاهی کردم و از مسخره کنندگان بودم!
«اَنیبُوا» از مصدر «اِنابَة» از مادّة «نوب» است؛ و «نوب» و «اِنابَة» به معنای رجوع بعد ازرجوع در قرآن به کار رفته است.
«انابه به خدا» یعنی برگشتن به سوی خدا با توبه واخلاص عمل که نشان میدهد درهای توبه پیوسته باز است. به زنبور عسل هم «نوب»می گویند؛ زیرا پی درپی به کندویش بازمی گردد. حادثه را نیز «نائبه» می گویند، زیراپی درپی می آید.
«السّاخِرینَ» از مادّة «سخر»، به معنای ریشخند کردن، است؛ و «ساخِرینَ» جمع«ساخِر» به معنای مسخره کننده است.
اکنون به گوشهای از خطبة هشتادوسوم نهج البلاغه امام امیرالمؤمنین(ع)توجه کنید ــ خطبهای که به روایت مرحوم شریف رضی، بعد از آنکه امام(ع) آن را ایراد فرمودند، بدنها به لرزه افتاد و اشکها سرازیر شد و دلها ترسان گردید. جمعی از مردم آن را «خطبةغرّاء» نامیده اند.
«عِبادَ اللهِ اَینَ الَّذینَ عُمِّرُوا فَنَعِمُوا وَ عُلِّمُوا فَفَهِمُوا وَ اُنظِرُوا فَلَهُوا وَ سلِمُوا فَنَسُوا…
(ایبندگان خدا، کجایند آنان که در عمر خود از نعمت برخوردار بودند؟ کجایند آنان که تعلیم یافتند و درک کردند، اما مهلتشان دادند، ولی آنها به لهو و لعب پرداختند و آنها را ازآفات به دور داشتند، اما آنان فراموش کردند؟ زمانی طولانی آنها را مهلت دادند،نعمتهای فراوان بخشیدند، از عذاب دردناک پرهیزشان دادند، و وعده های بزرگ ازبهشت جاویدان به آنها دادند. ای مردم، از گناهانی که شما را به هلاکت افکند و ازعیبهایی که خشم خدا را در پی دارد بپرهیزید.)
اُولِی الاَبصارِ و الاَسماعِ وَ العافِیَةِ وَ المَتاعِ هَل مِن مَّناصٍ اَو خَلاصٍ اَو مَعاذٍ اَو مَلاذٍ اَوفِرارٍ اَو مَحارٍ اَم لا فَأَنّی’ تُؤفَکونَ اَم اَینَ تُصرَفُونَ اَم بِماذا تَغتَرُّونَ…
(ای دارندگان چشمهای بینا و گوشهای شنوا و سلامت و دارندگان کالای دنیا، آیا راه گریز یا رهایی و جای امنی وپناهگاهی و جای فراری هست؟ یا نه؟ پس به کجا رو کرده اید و به کدام سو میروید؟ وبه چه چیز مغرور میشوید؟ تنها بهرة هر یک از شما از زمین به اندازة طول و عرض قامت شماست، درحالی که گونه ها بر خاک ساییده می شود. ای بندگان خدا، هماکنون تاریسمانهای مرگ بر گلوی شما نیفتاده و روح شما برای کسب کمالات آزاد است و بدنهاراحت و در حالتی قرار دارید که می توانید مشکلات یکدیگر را حل کنید، هنوز مهلت دارید و جای تصمیم و توبه و بازگشت از گناه باقی مانده است.
عمل کنید پیش از آنکه درشدت تنگنای وحشت و ترس و نابودی قرار گیرید، پیش از آنکه مرگِ در انتظار مانده فرارسد و دست قدرتمند خدای توانا شمارا برگیرد…
پس از خدا چونان کسی پروا کنید که سخن حق را شنید و فروتنی کرد، گناه کرد واعتراف کرد، ترسید و به اعمال نیکو پرداخت، پرهیز کرد و پیش تاخت، یقین پیدا کرد ونیکوکار شد، پند داده شد و آن را به گوش جان خرید، او را ترساندند و نافرمانی نکرد،به او اخطار شد و به خدا روی آورد و پاسخ مثبت داد و نیایش و زاری و توبه کرد و در پی راهنمایان الهی رفت و پیروی کرد، راه نشانش دادند و شتابان به سوی حق حرکت کرد واز نافرمانیها گریخت.»)
هیزم جهنم انسانها و سنگ هایند. خود و خانوادة خویش را از آن برهانیم
۶ : تحریم
ای کسانی که ایمان آورده اید، خود و خانوادة خود را از آتشی که هیزم آن مردم وسنگهایند نگهدارید. فرشتگانی درشتگفتار و سختگیر بر آن آتش موکّلاند. هرچه خدا بگوید نافرمانی نمی کنند و همان می کنند که به آن مأمور شده اند.
«قُوا» از ریشة «وَقَی» است؛ و «وقَی» و «وَقایَة» و «وَقاء» به معنای حفظ شیء است ازآنچه اذیت و ضرر می رساند.
«تُقاة» و «تَقوی» هم یعنی پرهیز از عذاب خدا به وسیلةادای واجبات و ترک محرمات.
«وَقُود» از «وقد»، به معنای افروخته شدن آتش، است؛ و «وَقود» یعنی هیزم و مانندآن، که آتشگیره است، یعنی مادّهای قابل اشتعال است.
«یَعصُونَ» از «عصیان» به معنای نافرمانی و خروج از طاعت، است. «مَعصِیَت» نیز به همین معناست.
چگونه خود و افراد خانواده را از آتش برهانیم؟
همین پرسش را ابوبصیر از شاگردان امام صادق(ع) در محضر آن حضرت و دربارة این آیة شریفه طرح کرد. حضرت در پاسخ فرمود:
«تَأمُرهُم بِما اَمَرَهُمُ اللهُ وَ تَنهاهُم عَمّا نَهاهُمُاللهُ عَنهُ فَاِن اَطاعُوکَ کُنتَ قَد وَقَیتَهُم وَ اِن عَصَوکَ فَکُنتَ قَد قَضَیتَ ما عَلَیکَ.»
(آنها را به انجام دادن آنچه خدا فرمان داده فرمان ده و از آنچه خدا منعشان کرده منع کن. پس اگر ازتو اطاعت کردند، آنان را از آتش حفظ کرده ای؛ و اگر نافرمانی ات کردند، تو وظیفه ات راانجام داده ای.)
نیز از امام صادق(ع)روایت شده است که «وقتی این آیه نازل شد مردی از مسلمانان شروع به گریه کرد و گفت: ‘من خودم را نمیتوانم حفظ کنم، چگونه مسئولیت حفظ خانواده ام از عذاب به گردنم گذاشته شده است؟ پس رسول خدا(ص)فرمودند:
کافی است که آنچه به خودت فرمان میدهی به آنان نیز فرمان دهی و از آنچه خودت رااز ان منع میکنی آنان را نیز منع کنی.»
امام علی(ع) نیز دربارة این آیه فرمودند:
«عَلِّمُوا اَولادَکُمُ الخَیرَ»
(خیرها و خوبیها را به فرزندانتان یاد دهید.)
* * *
بیا تا مونس هم یار هم غمخوار هم باشیم انیس جان هم فرسودة بیمار هم باشیم
شب آید شمع هم گردیم و بهر یکدگر سوزیم شود چون روز دست و پای هم در کار هم باشیم
دوای هم شفای هم فدای هم برای همدل هم جان هم جانان هم دلدار هم باشیم
به هم یک تن شویم و یکدل و یکرنگ و یک پیشه سری در کار هم آریم و دوش بار هم باشیم
به جمعیت پناه آریم و از باد پریشانیاگر غفلت کند آهنگ ما بیدار هم باشیم
جدایی نباشد بهره ای تا در میان آیدبه هم آریم سر گرد هم و پرگار هم باشیم
غم هم شادی هم دین هم دنیای هم گردیم بلای جان هم را چاره و ناچار هم باشیم
یکی گردیم در رفتار و در کردار و در گفتارزبان و دست و پا یک کرده خدمتکار هم باشیم
حیات یکدگر باشیم و بهر یکدگر میریم گهی خندان هم گه خستة افکار هم باشیم
جمال یکدگر باشیم و عیب همدگر پوشیم قبا و جبّه و عمّامه و دستار هم باشیم
دو وظیفة الهی: همراه نشدن با لذت طلبان و مادیگرایان و تذکر به آنان
۷۰ : انعام
و واگذار آن کسانی را که دین خویش را بازیچه و لهو گرفته اند و زندگانی دنیا فریبشان داد؛ و به قرآن پندشان ده، مبادا بر کیفر اعمال خویش گرفتار آیند. جز خدا دادرس وشفیعی ندارند؛ و اگر برای رهایی خویش هر گونه فدیه دهند، پذیرفته نخواهد شد.
«ذَر» صیغة امر است از ریشة «وذر»، به معنای ترک کردن و انداختن از روی بی اعتنایی.
«تُبسَل» از مادّة «بَسل»، به معنای نگاهداری و منع از چیزی با قهر و غلبه، است.
در آیات متعدد قرآن کریم خداوند به رها کردن اهل کفر و عصیان و بریدن از آنها فرمان داده است. آیات ۴۵ تا ۴۷ سورة طور و ۱۱ تا ۱۳ مزمل و ۶ قمر و ۱۴ جاثیه نیزهمین مطلب را بیان می کند. در آیة ۲۹ سورة نجم می فرماید:
«فَاَعرِض عَن مَن تَوَلّی’ عَنذِکرِنا وَ لَم یُرِد اِلاَّ الحَیو’ةَ الدُّنیا.»
(از کسی که از یاد ما روی میگرداند و جز زندگی مادی دنیا را نمی طلبد اعراض کن.)
در آیات ۴۲ تا ۴۴ سورة معارج نیز می فرماید:
«فَذَرهُمیَ خُوضُوا وَ یَلعَبُوا حَتّی’ یُلاقُوا یَومَهُمُ الَّذی یُوعَدُونَ »
(آنان را به حال خود واگذار تا در باطل خود فرو روند و بازی کنند تا زمانی که روز موعود خود را ملاقات کنند.)
«یَومَ یَخرُجُونَ مِنَ الاَجداثِ سِراعاً کَاَنَّهُم اِلی’ نُصُبٍ یُوفِضُونَ »
(همان روز که از قبرها به سرعت خارج می شوند، گویی به سوی بتها می دوند)
«خاشِعَةً اَبصارُهُم تَرهَقُهُم ذِلَّةٌ ذ’لِکَ الیَومُ الَّذی کانُوایُوعَدُونَ »
(در حالی که چشمهایشان از شرم و وحشت به زیر افتاده و پرده ای از ذلّت وخواری آنها را پوشانده است. این همان روزی است که به آنها وعده داده می شد.)
گویا امام علی(ع) علت رها نکردن دنیاپرستان و بیدینان را در دنیاپرستی خود آنان یافته اند، آنجا که می فرمایند:
«مَن عَشِقَ شَیئاً اَعشی بَصَرَهُ وَ اَمرَضَ قَلبَهُ فَهُوَ یَنظُرُ بِعَینٍ غَیرِصَحیحَةٍ وَ یَسمَعُ بِاُذُنٍ غَیرِ سَمیعَةٍ…»
(هر کس به چیزی عشق ناروا ورزد نابینایش می کند و قلبش را بیمار می کند و با چشمی بیمار می نگرد و با گوشی بیمار می شنود، خواهشهای نفس پردة عقلش را دریده، دوستی دنیا دلش را می رانده است، شیفتة بی اختیار دنیا وبردة آن است،و بردة کسانی است که چیزی از دنیا در دست دارند. دنیا به هر طرف برگردد او نیز برمی گردد و هر چه هشدارش دهند از خدا نمی ترسد. از هیچ پند دهنده ای شنوایی ندارد، با اینکه گرفتارآمدگان دنیا را مینگرد که راه پس و پیش ندارند و درچنگال مرگ اسیرند.)
البته این تکلیف، یعنی رها کردن دنیاپرستان و هوامِحوران، وظیفه ای است که از جنبةاثرپذیری از آنان متوجه اهل ایمان است؛ لکن مؤمنان آگاه دربارة آنان وظیفة دیگری نیزدارند و آن اثرگذاری در آنان، یعنی امر به معروف و نهی از منکر و یادآوری حقیقت سرای دنیا و سفر آخرت و قرارگاه ابدیشان است که این خود شرط دینداری مؤمنان است.
«رسول خدا(ص)فرمودند: ‘خدای عزّوجلّ از مؤمن ضعیفی که بی دین است نفرت دارد.عرض شد: ‘مؤمنی که دین ندارد کیست؟ حضرت فرمودند: کسی است که نهی از منکر نمی کند.»
با کسانی که به قیامت ایمان ندارند دوستی نکنید
۱۳ : ممتحنه
ای کسانی که ایمان آورده اید، با مردمی که خدا بر آنها خشم گرفته است دوستی مکنید.اینان از آخرت نومیدند، همچنانکه آن کافرانی که اکنون در گورند از آخرت نومیدند.
برخی از اوصاف اهل آخرت در حدیث حضرت قدس
خداوند در سفر آسمانی و معراج خدایی رسول اللّه حقایقی را برای حبیبش بازگفت؛ ودر بخشی از آن، که به «حدیث معراج» شهرت یافته، ویژگیهای اهل آخرت را بیان کرده است:
«ای احمد، اهل آخرت و خیر نجابت و حیایشان فراوان است، حماقتشان کم است ونفعشان زیاد و فریب و مکرشان اندک است. مردم از دست آنان در آسایش و امنیت اند؛ وخود در سختی و رنج سنجیده سخن می گویند. به محاسبة نفس خود می پردازند. نفس خود را به زحمت می اندازند.
چشمانشان به خواب میرود، ولی دلشان بیدار است.چشمشان گریان و دلشان همواره به یاد خداست. آنگاه که مردم از غافلان محسوب میشوند، آنان در شمار ذاکران اند.
در آغازِ نعمت، حمد و، در پایان آن، شکر را به جامی آورند. دعای آنان بالا میرود و سخن آنان پذیرفته می شود و ملائکه از آنان خشنودند و دعای آنان در زیر حجابها دور میزند. خداوند دوست میدارد کلام آنان را بشنود،همان طور که مادر طفل خود را دوست میدارد. حتی به اندازة یک چشم بر هم زدن هماز خدا غافل نمیشوند. خواهان پرخوری و پرگویی و اسراف در لباس نیستند. مردم درنظر آنان مردگان اند و خدا در نظرشان حی و کریم است.
کسانی را که به آنان پشتکرده اند از روی بزرگواری به سوی خود میخوانند و کسانی را که به آنان روی آورده انداز روی لطف میپذیرند. دنیا و آخرت در نظر آنان یکسان است. مردم در عمرشان یکبار میمیرند، ولی اهل آخرت بر اثر مبارزه با نفس و مخالفت با هوا و هوس و مجاهده باشیطانی که در درون آنهاست روزی هفتاد بار میمیرند.»
* * *
پشت بر روزگار باید کرد روی در روی یار باید کرد
چون ز رخسار پرده برگیرد در دَمَش جان نثار باید کرد
پیش شمع رخش چو پروانه سوختن اختیار باید کرد
از پیِ یک نظار بر درِ او سالها انتظار باید کرد
تا کند یار روی در رویت دلت آیینه دار باید کرد
تا نهد بر سرت عزیزی پای خویش چون خاک خوار باید کرد
ور تو خود را ز خاک به دانی خود تو را سنگسار باید کرد
تا دهی بوسه بر کف پایش خویشتن را غبار باید کرد
دشمنی کِت ز دوست واداردزودت از وی فرار باید کرد
ور ز چشمت نهان بود دشمن بر دو چشمت چهار باید کرد
دشمن خود تویی چو درنگری با خودت کارزار باید کرد
چون عراقی ز دست خود فریاد هر دمت صدهزار باید کرد
